" ลีลาวดี สดสี ขาวสวย"
"ไม่ยิ่งใหญ่ เทียมฟ้านภาลัย"
"แต่จับใจ ไม่แพ้ใคร"
ในวันนี้ที่ฟ้ามืดครึ้ม แสงแดดรำไร ชวนให้ใครหลายคนเศร้าหมอง
แต่มีสิ่งหนึ่งที่ไม่ยอมแพ้ ต่อความเศร้าหมองนี้ ปรากฎสู้ต่อสายตาที่หงอยเหงาของใครหลายคน
"ลั่นทม" สมชื่อกับบรรายากาศและอารมณ์
"ลีลาวดี" สวยสดใส สู้ภัยกัยความเหงา
ในบรรยากาศแบบนี้ ใครหนอ "
จะเรียกเจ้าว่า อย่างไร"
ลีลาวดีลีลาวดี หรือ ลั่นทม (Frangipani, Plumeria, Templetree)
เป็นไม้ดอกยืนต้นในสกุล Plumeria
นอกจากนี้แล้ว ดอกลีลาวดี ยังเป็นดอกไม้ประจำชาติ ของประเทศลาว อีกด้วย
ลีลาวดีมีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกา พบในบริเวณพื้นที่ ตั้งแต่ประเทศเม็กซิโกตอนใต้ถึงตอนเหนือของทวีปอเมริกา โดยเฉพาะหมู่เกาะทะเลแคริบเบียน
ลีลาวดีเป็นไม้ยืนต้น มีขนาดตั้งแต่พุ่มเตี้ยแคระสูงประมาณ 0.9-1.2 เมตร จนถึงต้นที่สูงมาก อาจสูงถึง 12 เมตร ลำต้นแตกกิ่งก้านสขาและพุ่มใบสวยงาม มีน้ำยางสีขาวข้น เป็นไม้ผลัดที่สลัดใบในฤดูแล้งก่อนที่จะผลิดอกและผลิใบรุ่นใหม่ กิ่งที่ยังไม่แก่มีสีเขียว อ่อนนุ่ม ดูเกือบจะอวบน้ำ กิ่งแก่มีสีเทามีรอยตะปุ่มตะป่ำ กิ่งไม่สามารถทานน้ำหนักได้ กิ่งเปราะ เปลือกลำต้นหนา ต้นที่โตเต็มที่แล้วจะพัฒนาจนกระทั่งมีความแข็งแรงมากขึ้น
ใบ เป็นใบเดี่ยว มีการเรียงตัวแบบสลับและหนาแน่นใกล้ปลายกิ่ง มีลักษณะแตกต่างกันไปทั้งรูปร่าง ขนาด สี และความหนาแน่น โดยทั่วไป ใบจะหนา เหนียวแข็ง และมีสีตั้งแต่สีเขียวอ่อนถึงสีเขียวเข้ม มีเส้นกลางใบแตกสาขาออกไปคล้ายขนนก ขนาดใบแตกต่างกัน
ช่อดอก ดอกจะผลิออกมาจากปลายยอดเหนือใบ เห็นเป็นช่อดอกใหญ่สวยงาม แต่ก็มีบางชนิดที่ออกช่อดอกระหว่างใบ หรือใต้ใบ บางชนิดห้อยลงบางชนิดตั้งขึ้น ในหนึ่งช่อจะมีดอกบานพร้อมกัน 10 – 30 ดอก บางต้นที่มีความสมบูรณ์เต็มที่อาจมีดอกมากกว่า 100 ดอก ต่อ 1 ช่อ ออกดอกประมาณเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนเมษายน บางพันธุ์สามารถออกดอกได้ตลอดทั้งปี
ลักษณะของ ดอก โดยทั่วไปจะมีขนาดใหญ่ถึงกลาง ยกเว้นบางพันธุ์ที่มีขนาดเล็ก กลีบดอกมี 5 กลีบ เกสรตัวผู้ เกสรตัวเมีย อยู่ลึกเข้าไปข้างใน ดอกมีลักษณะคล้ายท่อ ทำให้มองไม่เห็นเกสรตัวผู้และเกสรตัวเมีย โดยจะมีเกสรตัวผู้ 5 อัน อยู่ที่โคนก้านดอก ส่วนเกสรตัวเมียอยู่ลึกลงไปในก้านดอก เกสรตัวผู้และเกสรตัวเมียบานไม่พร้อมกัน ยากต่อการผสมตัวเอง
ฝัก มีลักษณะคล้ายกับฝักต้นชวนชม ฝักอ่อนสีจะมีสีเขียวเมื่อแก่ฝักจะมีสีแดงถึงดำ
ลีลาวดี เป็นพืชนิยมปลูกเพราะดอกมีสีสันหลากหลาย สวยงาม ได้แก่ขาว เหลืองอ่อน แดง ชมพู ฯลฯ บางดอกมีมากกว่า 1 สี
ลีลาวดี เป็นไม้ประดับที่มีผู้สนใจปลูกกันอย่างมากในช่วงระยะ 4-5 ปีที่ผ่านมา เนื่องจากติดใจในความงามของทรงต้น ใบ และดอกที่มีหลากสีสัน โดยเมื่อนำมาปรับปรุงพันธุ์แล้วจะได้สีที่แปลกใหม่อย่างต่อเนื่อง รวมทั้งดอกยังมีกลิ่นหอม อีกประการหนึ่งคือลีลาวดีเป็นพืชที่ปลูกง่าย โตเร็ว การดูแลรักษาไม่ยุ่งยาก อีกทั้งมีคุณสมบัติใช้เป็นสมุนไพร
ใน อดีตไม้ชนิดนี้จะไม่นิยมปลูกในบ้านเรือนเลย เพราะเนื่องจากความเข้าใจที่ผิดเกี่ยวกับความหมายของชื่อเดิมคือ “ลั่นทม” ทำให้ลั่นทมมีปลูกไว้เฉพาะในวัด และตามโบราณสถานต่าง ๆ ในช่วงระยะ 4-5 ปีที่ผ่านมาหลังจากเป็นที่รู้จักและคุ้นหูในนามของ “ลีลาวดี” เพียงเท่านี้ต้นลีลาวดีก็เป็นที่ต้องการของตลาดอย่างมาก
ในสมัยก่อน มีต้นลีลาวดีมีเพียง 2 สายพันธุ์คือ
1. ลีลาวดีขาว อย่างที่เห็นกันตามวัดวาอาราม ลีลาวดีขาวจะชอบแดด มีความสูงตั้งแต่ 3 - 7 เมตร ลำต้นและกิ่งก้านดูอวบ มีสีน้ำตาลปนเทา เป็นใบเดี่ยวรูปคล้ายหอก ยาว 20 - 30 เซนติเมตร ดอกออกเป็นช่อใหญ่ที่ปลายกิ่ง ดอกมีสีขาวรูปกรวย มีกลีบดอก 5 กลีบ จะมีกลิ่นหอมมาก มีถิ่นกำเนิดมาจากประเทศเม็กซิโก
2. ลีลาวดีแดง ทุกอย่างจะเหมือนลีลาวดีขาว ยกเว้นใบ ที่บางครั้ง จะออกสีเขียวเข้ม ดอกมีสีแดงทั้งดอก ก้านออกเป็นสีม่วงแดง ดอกมีกลิ่นหอม ทั้งสองชนิดมีอายุยืน ตั้งแต่ 50 ถึง 100 กว่าปี
การดูแลรักษา * ดิน ต้องเป็นดินร่วนซุยระบายน้ำได้ดี วัสดุปลูกที่ใช้ควรเป็นดิน กาบมะพร้าวสับ แกลบ ปุ๋ยคอก/เศษใบไม้ผุ ในอัตรา 1: 1: 1: 1 หรือ หาซื้อดินสำเร็จรูปที่มีขายอยู่ตามท้องตลาดก็ได้
* การให้น้ำ หากปลูกในกระถาง ควรให้น้ำจนดินเปียกทั่วถึง สังเกตได้จากน้ำส่วนเกินที่จะระบายออกทางรูระบายน้ำที่ก้นกระถาง หลังจากนั้นจึงให้น้ำครั้งต่อไปเมื่อวัสดุปลูกแห้ง และควรตรวจดูความชื้นของวัสดุปลูกอยู่เสมอ หากปลูกลงดิน ควรให้น้ำแต่น้อยโดยให้ประมาณสัปดาห์ละครั้ง ขึ้นอยู่กับสภาพความชื้นในอากาศ ถ้าอากาศร้อนควรให้น้ำมากกว่าปกติ เพื่อรักษาความเขียวของใบ เพราะถ้าให้น้ำมากเกินไปจะมีผลต่อการเจริญเติบโตทางกิ่งก้านมาก และอาจส่งผลให้ลีลาวดีไม่ออกดอกได้
* การให้ปุ๋ย เนื่องจากต้นลีลาวดีที่สวยและมีราคา สูงนั้น จะต้องมีฟอร์มต้นที่ดี คือ มีลักษณะของทรงพุ่มกลม มีกิ่งก้านสาขาแตกออก ดูแล้วมีความพอดีกับความสูงของต้น ดังนั้น การให้ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไปจะทำให้ต้นสูงชะลูดและไม่แทงช่อดอกใน เวลาอันควร ในการที่จะเร่งการเจริญเติบโตทั้ง ทางใบ ลำต้น และดอก คือการใช้ปุ๋ยไนโตรเจน ฟอสฟอรัสและโปแตสเซียมในอัตราส่วนที่เท่ากัน หรือให้ฟอสฟอรัสสูงและให้ธาตุอาหารรองที่จำเป็นต่อลีลาวดีคือ แมกนีเซียม ทองแดง เหล็ก สังกะสี กำมะถัน และแมงกานีส อีกทั้งเพื่อให้ต้นลีลาวดีออกดอกอย่างสม่ำเสมอ
"สูงเสียดฟ้า ต่ำกว่าหญ้านิดเดียว"
